NSA: sprzeczne żądania w skardze nie blokują postępowania UODO

Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 kwietnia 2026 r. wyznacza istotną granicę stosowania odmowy wszczęcia postępowania przez organ nadzorczy; pełna treść decyzji w bazie Judykatura pokazuje, że granica ta przebiega znacznie wcześniej niż merytoryczna ocena skargi. NSA potwierdził, że sama sprzeczność żądań dotyczących środków naprawczych nie pozwala Prezesowi UODO zakończyć sprawy na etapie wstępnym.

⚖️ Najważniejsze tezy (kliknij, by rozwinąć)

Znaczenie wyroku wykracza poza konkretną skargę dotyczącą czynności windykacyjnych. Sąd wyraźnie rozdzielił dwie kwestie: brak kompetencji organu nadzorczego do rozstrzygania sporu o wierzytelność lub ochronę dóbr osobistych oraz jego obowiązek zbadania zarzutów odnoszących się do przetwarzania danych osobowych.

Czego dotyczyła sprawa?

Skarżący zarzucił kilku podmiotom nieprawidłowości związane z wykorzystywaniem jego danych w toku czynności windykacyjnych. Wskazywał między innymi na rozpowszechnianie jego wizerunku i informacji o rzekomym długu, pozyskanie prywatnego adresu, kontaktowanie się telefonicznie oraz przekazanie danych innemu podmiotowi.

W skardze domagał się rozmaitych działań, w tym zbadania podstaw przetwarzania, wyjaśnień, realizacji obowiązku informacyjnego, usunięcia danych i nałożenia kary. Prezes UODO wezwał go do sprecyzowania żądań, wskazując, że niektóre środki naprawcze mogą pozostawać ze sobą w kolizji. Po uzupełnieniu pisma organ odmówił jednak wszczęcia postępowania.

WSA w Warszawie uchylił to postanowienie, a NSA oddalił skargę kasacyjną Prezesa UODO.

Kiedy organ może odmówić wszczęcia postępowania?

NSA przypomniał, że odmowa wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. ma charakter wyjątkowy. Przesłanki podmiotowe lub przedmiotowe muszą być znane organowi już w chwili złożenia wniosku i być oczywiste.

Sąd wskazał, że na tym etapie organ bada jedynie formalne podstawy wszczęcia postępowania, „nie podejmując analizy zasadności wniosku”. Chodzi wyłącznie o sytuacje niewymagające analizy sprawy, gdy „na pierwszy rzut oka” można stwierdzić brak podstaw do prowadzenia postępowania.

To ważne doprecyzowanie dla praktyki rozpoznawania skarg z art. 77 ust. 1 RODO. Odmowa wszczęcia nie może zastępować postępowania wyjaśniającego tam, gdzie dla oceny sprawy konieczne jest ustalenie faktów.

Czy sprzeczne żądania skarżącego zamykają sprawę?

Według NSA — nie. Sąd przyjął, że logiczna kolizja między różnymi działaniami naprawczymi, których oczekuje skarżący, nie jest samodzielną podstawą odmowy wszczęcia postępowania.

NSA podkreślił, że bez dokonania ustaleń faktycznych taka kolizja ma tylko charakter potencjalny. Może się bowiem okazać, że brak jest podstaw do zastosowania któregokolwiek z żądanych środków, a wtedy sprzeczność żądań pozostaje bez znaczenia.

W tym zakresie sąd zaakceptował ocenę WSA w Warszawie: organ powinien najpierw wszcząć postępowanie i ustalić stan faktyczny pozwalający ocenić, czy żądania mogą być uzasadnione. Dopiero na tej podstawie może rozważać wybór odpowiedniej reakcji nadzorczej.

Jak organ może usunąć kolizję żądań?

Wyrok nie pozbawia organu możliwości wezwania skarżącego do sprecyzowania jego stanowiska. NSA wyraźnie wskazał, że Prezes UODO może poinformować skarżącego o zachodzącej kolizji, wyjaśnić jej istotę, wskazać alternatywne możliwości oraz wezwać go do jednoznacznego wyboru działania naprawczego.

Co istotne, wezwanie nie musi zostać ograniczone do samego początku sprawy. Może nastąpić także po dokonaniu ustaleń faktycznych, lecz przed nałożeniem na podmiot zobowiązany konkretnych działań naprawczych.

NSA zaakcentował również, że brak wyraźnego wyboru po stronie skarżącego nie paraliżuje organu. Jeżeli żądanie ma oparcie w prawie materialnym, organ powinien podjąć postępowanie i załatwić sprawę merytorycznie w granicach wyznaczonych treścią skargi. W razie niedostatecznego sprecyzowania żądań może sam wybrać działanie, które uzna za najbardziej adekwatne i proporcjonalne do naruszenia.

Granice kompetencji Prezesa UODO

NSA podtrzymał zarazem stanowisko, że organ nadzorczy nie rozstrzyga o istnieniu wierzytelności ani o prawidłowości czynności windykacyjnych jako takich. Są to kwestie pozostające poza jego kompetencją.

Nie oznacza to jednak, że zarzuty związane z windykacją mogą zostać całkowicie wyłączone spod kontroli organu ochrony danych. Prezes UODO pozostaje właściwy do zbadania, czy wskazane podmioty przetwarzały dane osobowe skarżącego oraz, jeżeli tak, na jakiej podstawie prawnej to czyniły.

To rozróżnienie jest zasadnicze. Organ nie rozstrzyga sporu cywilnego, lecz powinien ocenić samodzielny wątek dotyczący zgodności przetwarzania danych z przepisami o ich ochronie.

Co zostało przesądzone, a co pozostaje otwarte?

NSA przesądził, że odmowa wszczęcia postępowania była przedwczesna, a potencjalna sprzeczność żądań nie uzasadniała jej zastosowania. Potwierdził także kompetencję Prezesa UODO do zbadania podstaw przetwarzania danych w opisanym stanie faktycznym.

Sąd nie rozstrzygnął natomiast, czy doszło do naruszenia przepisów o ochronie danych ani jakie działania naprawcze powinny zostać zastosowane. Te kwestie wymagają przeprowadzenia przez organ postępowania i dokonania ustaleń faktycznych.

---

Niniejsze opracowanie powstało częściowo z wykorzystaniem modelu sztucznej inteligencji ogólnego przeznaczenia i mimo dołożonej staranności może zawierać błędy. Przekazane informacje nie stanowią porady prawnej — przedstawiają wyłącznie pogląd Autora.